عباس قديانى
259
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
علاقهمندىاش به حفظ بىطرفى و حقيقتنويسى است . توشپا پايتخت كشور اورارتو در جنوب شرق درياچه وان . توشمالباشى در عصر صفويه به ناظر مطبخ و رئيس تشريفات سلطنتى ، كه بر مطبخ شاه و متعلقات آن نظارت مىكرد اطلاق مىشد . وى با غذاى شاه - از وقتى كه از مطبخ خارج مىشد تا به سفره مىرسيد - همراه بود و باقىمانده سفرهء شاه نيز از آن او بود . تولى فرزند چهارم چنگيز خان . تولى پس از تسخير ترمذ و بلخ به دست پدر مأمور فتح شهرهاى خراسان گرديد . تولى مروشاه جهان را كه روزى پايتخت با شكوه سلطان سنجر بود و حاكم آن مجير الملك نام داشت پس از پنج روز مقاومت تسخير كرد و آن شهر را قتل عام نمود و مقبرهء سلطان سنجر را آتش زد و به طمع مال فرمان داد كه قبر او را نبش كردند و مردگان را بيرون آوردند . مردم نيشابور كه در هنگام عبور لشكريان اطاعت مغول را كرده بودند چون خبر ظهور سلطان جلال الدين را شنيدند سر به عصيان برداشته ، شحنهء مغول را كشتند . تولى ، داماد چنگيز را كه « تغاجارنويان » نام داشت به تسخير آن شهر فرستاد ، اما تغاجار در روز سوم محاصره كشته شد و مغولان شكست خوردند . تولى به نيشابور آمد و آن شهر را در سال 618 بگشود و همهء مردم آن را از مرد و زن و پير و جوان بكشت و شهر را با خاك يكسان كرد ، سپس دختر چنگيز كه زن تغاجار بود به انتقام شوهر خود فرمان داد تا نيشابور را چنان ويران كنند تا در آنجا بتوان زراعت كرد . حتى بر سگ و گربهء آن شهر نيز ترحم نكردند و هفت شبانهروز بر آن شهر آب بستند و سراسر سرزمين كه هموار شده بود جو كاشتند . تومان 1 - هريك از ايالاتى كه ده هزار مرد جنگى داشت ، مانند ايالت سمرقند كه داراى هفت تومان بود و هفتاد هزار مرد جنگى داشته است . 2 - واحد پول . تون ( فردوس ) ، شهرى در خراسان ، در دامنهء كوههاى كلات ، بر سر راه كرمان - مشهد . در قديم جزء قهستان از توابع خراسان شمرده مىشد . شهرى پرجمعيت بود و بيشتر مردم آن بافنده بودند . توّه ( توّج - توّز ) ، شهر قديم ، اردشير خره فارس بر رود شاپور . مسلمانان در خلافت عمر خطاب آن را گشودند ( 18 يا 19 ه . ق . ) . شهر تجارتى مهمى بود و منسوجاتش ( معروف به توزيه ) شهرت داشت . در قرن ششم هجرى در حال انحطاط و در قرن هشتم هجرى به كلى ويران بود . تيامت ( Tiamat ) آبهاى نخستين ، يكى از موجودات جاودانى ، و به هرگونه گسترهء آب دريا يا درياچه اطلاق مىشود .